CNN listeledi, kebap yalnızca görünen kısmı! İşte 23 lezzetli Türk yemeği

300 bin mil kareyi (783 kilometre kare) aşan yüzölçümüyle bu Avrupa ülkesinin varlıklı ve çeşitli mutfağı büyük oranda doğallığına dayanıyor. Sönmüş volkanların oluşturduğu verimli topraklara sahip plato ve ovalar, karlarla kaplı dağlar ve delice akan ırmaklar, güçlü ve çeşitli sofraların temelini oluşturuyor. Bu, Akdeniz kıyısından zeytinyağlı yemekleri, Orta Anadolu’dan doyurucu hamur işleri, doğu ve güneydoğudan ise hafif baharatlı tatları kapsıyor ve bunlar yalnızca başlangıç.

Geleneksel Türk yemekleri, baharatlardan çok taze ve lezzetli gereçlere dayanır; bu materyaller itinayla yoğrulur, şekillendirilir, pişirilir ve tutkuyla sunulur. Hatta Türkler yemeklerini o kadar çok sever ki, onlarla ilgili müzikler bile muharrirler: Anadolu rock yıldızı Barış Manço’nun ‘Domates, Biber, Patlıcan’ isimli müziği tam olarak bu manası taşır. İşte kebabın ötesine geçen 23 Türk yemeği:

PİYAZ

Antalya’nın piyaz salatası, bu Türk kentinin en ünlü yemeklerinden biri ve sırrı, fasulyesinde. Bunlar sıradan birer fasülye tanesi değil, Candır ismi verilen küçük bir bakla çeşidi ve ismini yetiştiği iç bölgelerden alıyor. Narin ve lezzetli Candır fasulyeleri: Tahin (biraz su ile inceltilmiş), limon suyu, sirke, tuz, sarımsak, maydanoz ve zeytinyağıyla karıştırılır. En klasik versiyonunda ise yumuşak haşlanmış bir yumurta doğranarak servis öncesi salataya eklenir.

EZOGELİN ÇORBASI

Efsaneye nazaran, bu çorba mutsuz bir evliliği olan Ezo ismindeki bir bayan tarafından kaynanasını etkilemek için yaratılmış. Ezogelin çorbası: kırmızı mercimek, domates salçası (tatlı ya da acı), rendelenmiş domates ve soğanla hazırlanır; üzerine kuru nane ve pul biber serpilir. Sahiden işe yarayıp yaramadığı bilinmiyor lakin ne olur ne olmaz diye, Gaziantep yakınlarındaki küçük bir köyden çıkan bu çorba, hala gelin adaylarının favori yemeği olmaya devam ediyor.

ŞAKŞUKA

Geleneksel bir Türk meze yemeği olan şakşuka, patlıcan, kabak, sarımsak, domates ve biberle hazırlanıyor. Türk mutfağı, ‘zeytinyağlı yemekler’ ismi verilen sebzeli tanımlarla doludur. Yeşil fasulye, enginar ve natürel ki patlıcan bunların başlıcaları. Şakşuka da bu lezzetler ortasında öne çıkar. Patlıcanlar, kabak, sarımsak, domates ve acı biberle pişirilir, biberin oranı ise Türkiye’nin hangi bölgesinde yapıldığına nazaran değişir.

KISIR

Bu kolay salata; ince bulgur, domates, sarımsak, maydanoz ve nane ile yapılıyor. Türkiye’nin dört bir yanında farklı kısır tanımları bulunur. Antakya yöntemi ise nar ekşisi ve pul biberle hazırlanıyor. Güneyde baharatlı seviliyor.

MERCİMEK KÖFTESİ

Diyarbakır’da ‘belluh’ olarak bilinen mercimek köftesi, Türk mutfağının çok sevilen bir mezesidir. Kırmızı mercimek, ince bulgur, tuz, ince doğranmış soğan, yeşil soğan, domates ve acı biber salçası ile kişniş karıştırılır.
Bu lezzet toplarından birini marul yaprağına koyup, biraz limon sıkın, sarın ve afiyetle yiyin.

YAPRAK SARMA

Bu klasik yemek, salamura asma yapraklarına baharatlı pirinç ya da kıyma sarılmasıyla yapılır. Isparta tarzında, pirinç: domates, maydanoz, soğan, sarımsak, domates salçası, zeytinyağı, karabiber ve suyla pişirilir. Karışım yaprağa konur, sarılır ve küçük silindirler halinde elde sarılır. En hoş yapraklar, gece yarısı komşunun asmasından toplanır. Rumlardan kalma bir dokunuş olarak, Ege metodu sarmalara bazen biraz tarçın da eklenir.

İNEGÖL KÖFTE

Mustafa Efendi tarafından 19. yüzyılda Bulgaristan’dan göç ettiği İnegöl’de yaratılan bu köfte, sade materyalleriyle öne çıkar. Yalnızca kıyma (dana ya da kuzu) ve galeta unu, çokça soğanla yoğrulur.

İSKENDER KEBAP

Bursa’nın Kayhan Çarşısı’nda 1867’de İskender Efendi tarafından emekçilere sunulan bu kebap çeşidi, kentin sembollerindendir. Döner dilimleri, pide üzerinde sunulur; üzerine domates sosu ve kızgın tereyağı dökülür. Yoğurt, közlenmiş domates ve yeşil biberle servis edilir.

CAĞ KEBAP

Erzurum’un meşhur eti, yatay çubuğa geçirilen marine edilmiş kuzu etiyle yapılır. Et, odun ateşinde ağır ağır döndürülerek pişirilir.
Lavaş ekmeğine sarılıp domates, beyaz soğan ve sivri biberle birlikte yenir.

HAMSİLİ KEBAP

Karadeniz’in gözbebeği hamsi, Rize mutfağında pilavla birleşir. Soğan, tereyağı, fıstık, yenibahar ve kuru üzümle hazırlanan pilav; taze maydanoz ve dereotu ile karıştırılır. Üzerine fileto hamsiler dizilir ve fırında pişirilir.

PERDE PİLAVI

Siirt’e mahsus bu pilav, badem, fıstık, kuş üzümü ve tavukla hazırlanır ve tereyağlı hamurla kaplanıp fırınlanır. Çoklukla düğünlerde sunulur. Formu, yeni bir konutun kurulmasını temsil ediyor: Pilav doğurganlığı, kuş üzümü ise gelecekteki çocukları simgeliyor.

MANTI

En meşhuru Kayseri tarzı olan mantı, küçük hamur karelerine kıyma doldurularak hazırlanıyor. Bazen peynirle de yapılır. Kaynar suda haşlanır, üzerine yoğurt ve pul biber dökülerek servis edilir. Efsaneye nazaran, yeterli bir Türk bayanı mantıyı o denli küçük yapar ki, bir kaşığa 40 tane sığar.

TESTİ KEBABI

Nevşehir bölgesine mahsus bu yemek, Kızılırmak’tan çıkarılan kırmızı kil ile yapılan çömleklerde hazırlanır. Testinin içine et, domates, biber, sarımsak ve tereyağı konur. Üstü patatesle kapatılır, alüminyum folyo ile sarılır ve odun fırınına atılır. Servis öncesi, usta, folyonun altından testiyi bir çekiçle kırarak açar.

SİMİT

Eğer bir ülkenin midesiyle ayakta kaldığı söylenebilirse, simit Türkiye’yi ayakta tutan yakıttır. Sokak satıcıları tarafından sepetlerle yahut otomobillerle satılıyor, fırınlarda ve kafelerde, hatta tramvay, tren ve metro istasyonlarında hatta vapurlarda bile bulunabiliyor. Simitin, 1500’lerde Yasal Sultan Süleyman’ın saray mutfağında yaratıldığına inanılır, lakin bu bahiste resmi bir kayıt mevcut değil. Ekim 2019’da, “simit” sözü Oxford İngilizce Sözlüğü tarafından resmi olarak tanındı ve gerisi, dedikleri üzere, tarih…

LAHMACUN

Lahmacun, çoklukla “Türk Pizzası” olarak anılıyor. 17’inci yüzyılda geniş çapta seyahat eden Osmanlı gezgini Evliya Çelebi’ye nazaran, lahmacun ismini Arapça “lahm-i acinli” sözünden alıyor. Bu, lahm (Arapça’da et) ve acin (hamur) sözlerinden oluşan bir cins hamur işi. Hamur, az yağlı kıyma, domates salçası, sarımsak ve baharatlarla karıştırılan bir karışımla kaplanır ve isteğe bağlı olarak daha baharatlı yapılabilir. Taze maydanoz ve bir dilim limonla servis edilir; Türkler bu yemeği 300 yıldan fazla müddettir yemekte.

ÇİĞ KÖFTE

Çiğ köfte, ekseriyetle bulgur ve/veya öğütülmüş cevizle yapılan çiğ köfte yemeği. Şanlıurfa kökenli olan çiğ köfte, ismini özgün tanımda kullanılan çiğ (çiğ) kıyma etinden alıyor. Bu et, bulgur, domates salçası, soğan, sarımsak, biber ve Türk baharatlarıyla birleştirilir. Bu karışım, hazır olduğuna karar verilene kadar yoğrulur ve bir kesimi tavana atılarak test edilir. Tavana yapıştığında, hazırdır. Günümüzde et büsbütün bulgur ve bazen öğütülmüş cevizle değiştirilmiştir, bu da aslında daha sağlıklı lakin tıpkı derecede lezzetli bir seçenek sunuyor.

BAKLAVA

Türkiye’nin güneydoğusundaki Gaziantep, başka ismiyle Antep halkı, en âlâ baklavanın, bu Türk mutfak ikonuna giren 40 yaprak doku üzere ince hamurun üst üste konulması için kusursuz sıcaklıkta denetim edilen karanlık bir odada yapıldığını bilir. Her yaprak evvel tereyağı ile fırçalanır ve her birkaç kat üzerine öğütülmüş Antep fıstığı serpilir. Akabinde bal şurubu içeriklerin üzerine dökülür ve hamur altın rengini alana kadar pişirilir. Bükülmüş türban, bülbül yuvası, saray baklavası üzere cazip isimlere sahip farklı versiyonları da vardır ve hepsi eşit derecede karşı konulmazdır. Baklava sade olarak yahut kaymakla birlikte tüketilebilir.

DONDURMA

Dondurma, süt ve orkide yumrularından yapılan bir un olan salep ile mastik (sakız) kullanılarak yapılır. Bıçak ve çatalla yenilebilecek dondurmayı nerede bulabilirsiniz? Elbette, klasik Türk dondurması olan dondurmanın memleketi Kahramanmaraş’ta. Klâsik dondurma (Türkçe’de “dondurma” donmak manasına gelir), süt ve iki özel bileşenle yapılır: salep ve mastik. Salep, dondurmaya pürüzsüz, kadifemsi bir doku sağlayan orkide köklerinden üretilen bir un çeşididir; mastik ise doğal bir sakız olup çiğnenebilirlik katar.

LOKUM

Türkçe’de “lokum” olarak bilinen Turkish Delight, yüzyıllar öncesine dayanır. Lakin, 19. yüzyılın ortalarına kadar Osmanlı sultanları ortasında popülerlik kazanmadı. Bu, mısır nişastasının icat edildiği ve İstanbul’lu şekerci Hacı Bekir’in bunu içerik listesine eklediği vakitti. Su, nişasta ve şekerin kolay kombinasyonu; gül suyu, Antep fıstığı ve başka tatlarla tatlandırılan hassas küpler üretmek için birlikte kaynatılır ve keyifle tüketilir.

EKMEK KADAYIFI

Afyonkarahisar kentinden gelen bu tatlı, İngiliz çöreklerine misal bir kıvama sahip özel bir cins kurutulmuş ekmekten yapılır. Ekmek büyük bir tepsiye yerleştirilir ve genişlemesi için suya batırılır. Daha sonra şeker, su ve limondan yapılan bir şurupla kaplanır ve ocakta kaynatılır. Şurup daimi olarak ekmeğin üzerine dökülerek tatlı, yapışkan bir doku kazandırılır. Hazır olduğunda, servis tabağına zıt çevrilir ve kalın Türk kaymağı ile birlikte yenir.