Çöp dağının altında can verdiler, yanına yaklaşılmıyor! Tac Mahal’e rakip oldu
Derleyen: Gonca Kocabaş / Milliyet.com.tr – Hindistan’ın Ghazipur şehrinde 1984 yılında belediye, belirlediği alanı evsel atık depolama alanı olarak kullanmaya başladı. Başlangıçta küçük ölçekli bir çöplük olarak planlanan alan, vakitle denetimden çıktı. Nüfusun süratle artması ve atık ölçüsünün katlanmasıyla birlikte, 20 metre yüksekliğinde atık depolama kapasitesiyle tasarlanan yer, kısa müddette kapasitesini aştı. 2002 yılında artık dolduğu gerekçesiyle kapatılması gündeme gelse de, alternatif bir alan bulunamadığı için kullanımına devam edildi.
Bölge, yıllardır Delhi’de yaşayan milyonlarca insan için büyük bir etraf ve sıhhat sorunu oluşturuyor. Bilhassa yaz aylarında yayılan kesif koku, hayatı dayanılmaz hale getiriyor. Üstelik çöplükte sık sık yangınlar çıkıyor ve bu yangınlar sırasında yükselen zehirli duman, çevreyi kaplıyor. Alevlerin tesiriyle yer vakit zaman çöküyor; bu da araçların ve insanların milyonlarca ton çöpün altında kalmasına yol açıyor.
Ghazipur çöplüğünün çabucak yakınında yaşayan 71 yaşındaki İbrahim Khan, durumu şöyle özetledi:
“Bu çöplüğün bugüne kadar yalnızca büyüdüğünü gördüm. Hangi hükümet geldiyse tahlil kelamı verdi lakin hiçbir şey yapmadılar. Burada yaşayan herkes hasta. Nefes almak gün geçtikçe zorlaşıyor. Kalp hastasıyım ve teneffüs zahmeti çekiyorum. Eylül 2017’de çöp dağının bir kısmı çöktü, 50 milyon tondan fazla atık ortalığa saçıldı. Onlarca insan ve araç çöp altında kaldı. 2024’ün nisan ayında çıkan büyük yangında yayılan duman ise etrafa önemli sıhhat meseleleri yaşattı.”
Ghazipur çöplüğü uzaktan bakıldığında doğal bir zirve üzere görünüyor, fakat yaklaştıkça kesif kokusu ve devasa çöp yığınlarıyla gerçeği yüzünüze çarpıyor. ‘Çöp Everesti’ olarak anılan bu devasa yığın sırf boyutuyla değil, yarattığı etraf felaketiyle de dikkat çekiyor. Her gün yaklaşık 2 bin ila 2 bin 500 ton çöp daha bu dağa ekleniyor. Delhi’nin günlük 11 bin tonu aşan atığının büyük bir kısmı hâlâ buraya taşınıyor.
50 TON ÇÖP ÇIĞ ÜZERE DÜŞÜP 2 KİŞİYİ ÖLDÜRDÜ
Ghazipur’da anaerobik olarak ayrışan organik atıklar, güçlü bir sera gazı olan metanı açığa çıkarıyor. Bu durum, Delhi üzere esasen hava kirliliği ve sıcak hava dalgalarıyla boğuşan bir kent için büyük bir tehdit oluşturuyor. Ayrıyeten çöplükte metan gazı sebebiyle sık sık çıkan yangınlar, toksik gazlar ve partikül husus salarak hava kalitesini daha da berbatlaştırıyor. Çöp dağı ayrıyeten Yamuna Nehri’ne yakınlığı nedeniyle zehirli sızıntıların suya karışmasına da neden oluyor, yani hem yeraltı hem de yüzey sularını kirletiyor. Yakın etrafta yaşayan beşerler, bu kirlilik nedeniyle teneffüs yolu hastalıkları, cilt problemleri ve daha birçok sıhhat sorunuyla karşı karşıya kalıyor.
En yıkıcı olaylardan biri Eylül 2017’de yaşandı. Şiddetli yağışların akabinde çöplüğün büyük bir kısmı çöktü. Yaklaşık 50 ton çöp çığ üzere yola aktı; 2 kişi hayatını kaybetti, 5 kişi de yaralandı.
Ghazipur’daki çöplükte her gün yüzlerce atık toplayıcı, hayatlarını çöplerden ayrıştırdıkları materyallerle kazanmaya çalışıyor. Bunlardan biri de 4 çocuk babası Anwar. Güç şartlarda sürdürdüğü ömrü şu sözlerle anlattı:
“Zaman vakit 49 dereceye kadar çıkan sıcakta atık toplamak epey zorlayıcı. Sıcak hava dalgası nedeniyle çöp alanına yaklaşmayı bile düşünemiyoruz. Ağır sıcaklık, atıkların gaz yaymasına neden oluyor ve çöp alanını çok sıcak ve tehlikeli hale getiriyor. Gündüz gidersek, içme suyumuzu taşıdığımız su şişesi o kadar ısınıyor ki içmemiz mümkün dahi olamıyor. Bu kavurucu sıcakta nasıl su olmadan çalışılabilir. Bu tehlikeleri azaltmak için ben ve başka atık toplayıcı arkadaşlarım çalışma saatlerini ayarlamak zorunda kalıyoruz. Güneşin olmadığı sabahın erken saatlerinde gitmeye çalışıyoruz. Bazen akşam geç saatlerde, neredeyse gece yarısı gidiyoruz ve fenerlerle çalışıyoruz.”
TAC MAHAL’İ GERİDE BIRAKACAK
2025 prestijiyle 73 metreye yaklaşan çöp dağı, Hindistan’ın simge yapılarından biri olan Tac Mahal’den (yaklaşık 73 metre) yalnızca birkaç metre daha kısa. Mevcut süratle büyümeye devam ederse birkaç yıl içinde bu tarihi yapıyı da aşacak. Bu nedenle Ghazipur halkı, bu görüntü için alaycı bir biçimde “çöp mahal” sözünü kullanıyor. Uzmanlar, Hindistan’da atıkların yüzde 60’ından fazlasının organik olmasına karşın geri dönüşüm ve ayrıştırma sistemlerinin yetersiz olduğunu vurguluyor. Delhi’deki üç büyük çöp dağı –Ghazipur, Bhalswa ve Okhla– her gün tonlarca karışık çöpü almaya devam ediyor. Ayrıştırma yapılmadığı için hem geri dönüştürülebilir malzemeler kayboluyor hem de biyolojik atıklar daha fazla metan gazı salınımının katlanmasına yol açıyor.
KARARLAR KAĞIT ÜZERİNDE KALDI
Hindistan hükümeti 2016 yılında, Katı Atık İdaresi Kuralları kapsamında daha sürdürülebilir sistemler geliştirmeyi amaçladı. Delhi Belediyesi de Ghazipur’daki yükü hafifletmek için bir atık güç tesisi kurulacağını duyurdu. Lakin çevreciler, bu tesislerin yüksek karbon salınımına neden olabileceğini ve mahallî halkın bu süreçlere dahil edilmediğini savunuyor. Bir öbür teşebbüs ise çöp dağına artık çöp taşınmaması tarafındaki kararlardı. Lakin bu kararlar, yeni çöp alanı bulunamadığı için çoğunlukla kâğıt üzerinde kaldı. Ghazipur çöp dağı sırf çevresel değil, tıpkı vakitte toplumsal bir sorun. Çöp toplayıcılarının birden fazla kast sisteminde alt sınıflardan gelen, sigortasız, kayıt dışı çalışan beşerler. Bu bireyler, hem sıhhat açısından tehlikeli şartlarda çalışıyor hem de iş garantilerinden yoksun bırakılıyor.
Ghazipur çöp dağı, sadece Delhi’nin değil, tüm gelişmekte olan ülkelerin karşı karşıya olduğu atık idaresi krizinin sembolü haline geldi. Sürdürülebilir çöpler, halk sıhhatini ve çevreyi önceleyen siyasetler, tesirli geri dönüşüm sistemleri ve kamu farkındalığı bu tabloyu değiştirmek için kaide. Aksi halde Ghazipur, yalnızca çöplerin değil, ihmallerin ve suskunlukların da yığıldığı bir anıt olarak yükselmeye devam edecek.
