Bingöl’de sismik boşluk tehlikesi! 7 büyüklüğünde büyük bir sarsıntı kapıda mı?
Son 24 saatte hem Antalya’da hem de Bingöl’de zelzeleler oldu. Dün öğlen saatlerinde Bingöl’de olan 4,4 ve 3,6’lık zelzelelerin akabinde akşam saatlerinde Antalya Körfezi’nde de 4,0 büyüklüğünde bir sarsıntı meydana geldi. Pekala, son günlerdeki bu sarsıntılar ne anlatıyor? Uzmanlar kritik ihtara dikkat çekti.
ÜST ÜSTE GELEN SARSINTILARIN MANASI NE?
CNN Türk canlı yayınında konuşan Çanakkale Üniversitesi Öğr. Üyesi Prof. Dr. Süha Özden sismik boşluk tehlikesine dikkat çekti. Açıklamaları şöyle;
“Anadolu coğrafyası içerisinde 5 büyüklüğüne kadar olan sarsıntılar çabucak hemen her yerde olabilir. Her vakit buna çok büyük manalar yüklememek gerekiyor. Bilhassa Bingöl civarında meydana gelen zelzeleler, Kuzey Anadolu Fayı ile Doğu Anadolu Fayı’nın birleştiği noktanın olduğu o üçgenimsi yapının içerisinde kalıyor.
Bu ne demek? Burada hem Kuzey Anadolu Fayı’na paralel uzanan hem de Doğu Anadolu Fayı’na paralel uzanan kısa kısa segmentler var. Bu segmentlerden biri, yani burada meydana gelen zelzele, Doğu Anadolu Fayı’nın uzanımlarına uygun seyreden segmentlerden bir adedine karşılık geliyor. Aslında DAF (Doğu Anadolu Fayı) haritasında bir fay olarak belirtilmeyen bir bölge. Fakat bilhassa 2023 sarsıntıları sonrası neredeyse İç Anadolu dâhil olmak üzere Doğu Anadolu’nun tamamında muhakkak büyüklükte zelzeleleri daima gördük. Bunların büyüklükleri birçok vakit, işte dünkü üzere, 5 büyüklüğüne yakındı.
Bu halde yaklaştığımız vakit bu zelzele gerçekleşti ve bence sonuçlandı. Bu türlü kıymetlendirebiliriz. Lakin diğer bir açıdan da bakmakta yarar var. O da şu: Bunun çabucak kuzeyindeki Yedisu bölgesi, 1900’lü yıllarda Kuzey Anadolu Fayı üzerinde meydana gelen zelzele silsilelerinin içerisinde sismik bir boşluk olarak kalan yer. Münasebetiyle burasıyla ilgili muhakkak büyüklükte bir sarsıntı bekliyoruz. Bu, 7’ye yakın olabilir, 6,5’tan büyük olabilir. Bu sismik boşluğun dolması gerekiyor.
Bununla birlikte, yeniden 2020 Elazığ zelzeleleri sonrası Elazığ’ın kuzeyinde kalan segmentte kırılma gerçekleşmedi. Nerede gerçekleşti? 2023 sarsıntılarıyla Elazığ’ın güneyindeki segmentler kırıldı. Burada da bir boşluk var. Hasebiyle bu bölge, sismik açıdan Doğu Anadolu Bölgesi’nin en külfetli bölgesini oluşturuyor bu açıdan bakarsak. Fakat natürel hangi büyüklükte, hangi segment üzerinde ve ne vakit olacağını söylemek mümkün değil.
“BU BÖLGE, 7 BÜYÜKLÜĞÜNDE SARSINTILAR İSTİYOR”
Şöyle ki, bu büyüklükleri yorumlamak kolay değildir. Lakin biz geçmişe bakıp bu bölgedeki sismik boşlukların varlığını bildiğimiz vakit, burada bir gücün açığa çıkması için bir fay hareketini net bir halde görebilmemiz ve büyük bir sarsıntıyla oranın rahatlaması gerekir. Yani bu bölge, 7 büyüklüğünde zelzeleler istiyor. Bunu bekliyor aslında. Bu olmadığı için de, burada 4 büyüklüğünde bir sarsıntı olduğunda herkes düşünüyor: “Acaba bu bir öncü zelzele mi? Bundan sonra büyüğü gelecek mi?” İşte bunu aslında bilemiyoruz. Fakat büyük bir sarsıntı olduktan sonra, bunun bir öncü sarsıntı olup olmadığını anlayabiliriz.
ELAZIĞ FAY ÇİZGİSİ BİNGÖL’Ü ETKİLİYOR MU?
Bingöl’ü etkileyen fay, başta Doğu Anadolu Fayı’dır. Doğu Anadolu Fayı üzerinde, işte demin söylediğim Karlıova ile Bingöl ortasındaki segment kırılmadı. Burası boşluk. Üstte Yedisu, Kuzey Anadolu Fayı üzerinde. Lakin o olağan biraz daha uzak. Münasebetiyle Bingöl’ü etkileyecek bir zelzele, öncelikli olarak Doğu Anadolu Fayı üzerinde meydana gelen bir zelzele olur. Ancak o bölgeye yakın olduğu için, Yedisu üzerinde meydana gelebilecek bir zelzele de Bingöl’ü ve etrafındaki vilayetleri tesirler. Bu halde yaklaştığımızda, bu sarsıntı için güya sonlandı üzere bir durum kelam konusu. Hareket şu an için o denli gözüküyor.
ANTALYA İÇİN TELAŞA GEREK YOK
Antalya’da karadan uzanan bir fay var. Fakat çok da canlı bir fay değil. Çok ender vakitlerde bu büyüklükte sarsıntılar üretebilir. Telaşa gerek yok.”
BİNGÖL ZELZELESİ “ÖNCÜ” MÜ?
Deprem uzmanı Profesör Doktor Tuncay Taymaz da ‘Burada kırılmayan bölgelerimiz var’ var diyerek uyardı.
“Burada kırılmayan bölgelerimiz var. Buradaki levha hareketlerini büyük oklarla görüyoruz. Burada tarihî sarsıntılar oluyor. Bingöl’de 22 Mayıs 1971’den beri büyük bir sarsıntı olmadı. Sismik boşluklarımız var. 2003’te küçük bir sarsıntı var. Tekrar Erzincan’a kadar uzanan bölge üzerinde boşluklarımız var. Buradaki her fay kesimini, kırıntısını, segment dediğimiz kırıntıları tek tek konuşabiliriz.
Bunlar aslında irili ufaklı sarsıntıları oluşturuyor. Her fayın bir uzunluğu var. O boyutuna uygun üretebileceği zelzele ölçeğimiz var. Derinliğimiz aşikâr, büyüklüğünü ölçebiliyoruz. Ve şayet sarsıntı varsa bir etkin kırık vardır. Kırık varsa sarsıntı üretiyordur. Üretmiyorsa bile ileride birebir yerle bir sarsıntı üretecek ya da üretme potansiyeli var manasına geliyor. Münasebetiyle bizim Bingöl üzerinde ya da bu Karlıova üçgeninde, Tunceli’ye yanlışsız oluşan bölgedeki sarsıntı hareketleri bu halde. Buradaki tekrarlanma aralıkları fayın uzunluğuna nazaran değişik ancak kırılmayan uzunluklar var. Bu her fayın uzunluğuna nazaran farklı.”
