Çanakkale Kara Savaşları’nın üzerinden 110 yıl geçmesine karşın harp ceridelerinde yer alan çarpıcı ayrıntılar dikkat çekiyor. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) Atatürk ve Çanakkale Savaşlarını Araştırma Merkezi (AÇASAM) Müdür Yardımcısı Dr. İsmail Sabah, 19 Mayıs 1915’teki Türk taarruzunun akabinde 24 Mayıs 1915 tarihinde gerçekleşen ateşkes sırasında şehit askerlerin toplanması sürecinde vazife yapan 2’nci Tümen’e bağlı 1’inci Alay’ın 3’üncü Tabur tabibi Yüzbaşı Mehmet Cemal’in raporunun, yaşananları tüm açıklığıyla yansıttığını belirtti. Dr. İsmail Sabah, taarruza katılan 42 bin Türk askerinden yaklaşık 10 bininin şehit ya da yaralı olduğunu, Türk kıtalarının üzerine 948 bin mermi atıldığını söyledi.
Dr. Sabah, 3 Mayıs 1915 tarihinde Mustafa Kemal Atatürk’ün Çanakkale Muharebeleri sırasında kıymetli bir buyruk verdiğini belirterek, “‘Uhdemize tevdi edilen vazife-i namus ve vatanı eksiksiz yerine getirmek için bir adım dahi geri gitmek yoktur. Bu esnada uyku ve istirahat aramanın, bu uyku ve istirahatten yalnız bizim değil, bütün bir milletin yoksun kalacağını hepinize hatırlatırım’ diyerek uğraşın süreceğine dikkat çekmişti” dedi.
‘İNGİLİZ UÇAKLARI TARAFINDAN FARK EDİLDİ’
Dr. Sabah, “Bu buyruğun akabinde Harbiye Nazırı ve Başkumandan Vekili Enver Paşa’nın 5’inci Osmanlı Ordusu’na gönderdiği telgrafla, Gelibolu Yarımadası’nda sonuca ulaşmanın aciliyeti vurgulandı. Enver Paşa, 11 Mayıs’ta cepheyi ziyaret etti ve Mareşal Liman Von Sanders ile yaptığı görüşme sonrası Arıburnu’ndaki düşmana taarruz kararı alındı. Taarruzun 18 Mayıs’ı 19 Mayıs’a bağlayan gece saat 03.30’da, baskın şeklinde ve yalnızca süngü kullanılarak yapılması planlandı. 2’nci Tümen’in cepheye intikali esnasında İngiliz uçakları tarafından fark edilmesiyle Anzak Kolordusu muhtemel bir Türk taarruzu karşısında uyarıldı. Olağanda şafak baskınına karşı saat 03.30’da silah başı yapan Anzak askerleri, o gece saat 03.00’te mevzide hazır bulunuyordu. Taarruz başladığında Anzak Kolordusu hazır formda beklemekteydi. Türk askeri baskın üslubunda harekete geçtiğinde ise tıpkı anda bir felaket başladı. Zira Anzak askerleri gecenin karanlığı altında kendilerine gerçek ilerleyen Türk askerlerine ateşe başladı” diye konuştu.
‘ORTAYA ÇIKAN GÖRÜNÜMÜN DEHŞET VERİCİ’
Dr. Sabah, 2’nci Tümen harp ceridelerinde yer alan sözleri şöyle aktardı: “‘Siperden çıkan derhal yuvarlanıyordu.’ 2’nci Tabur Kumandanı Binbaşı Cemil Bey, kızgın bir şarapnel modülünü eline almış ve siperin üstüne çıkarak, ‘İşte evlatlarım, bunlar düşman kurşunu. İnsanı öldürmez.’ hitab-ı kahramanesiyle efradı coşkuya getirmekteydi” dedi. Dr. Sabah, taarruzun ertesi sabah saat 10.00’a kadar sürdüğünü ve ortaya çıkan görünümün dehşet verici olduğunu söz etti.
Enver Paşa
ATEŞ EDEBİLMEK İÇİN PARA TEKLİF ETMİŞLER
Taarruz sonucunda siperler ortasında kalan Türk şehitlerin vücutlarının taraflar için tehlike arz ettiğini söyleyen Dr. Sabah, “Hastalık çıkması riskinden tasa eden taraflar, 23 Mayıs 1915 tarihinde Çanakkale Muharebelerinde birinci ve son kere olacak bir muahedeye varmışlar ve bunun üzerine günümüzden tam 110 yıl evvel, 24 Mayıs 1915 tarihinde Çanakkale Muharebeleri’nde birinci ve son kere gerçekleşecek bir ateşkes ilan edilmişti. Avustralya resmi tarihine baktığımız vakit 18/19 Mayıs gecesi gerçekleşen taarruzun ‘katliam’ olarak nitelendirildiğini görmekteyiz. Avustralya resmi tarihi bu taarruza ilişkin kimi değerli ayrıntıları veriyor. O günün kayıtlarına bakıldığında Anzak askerleri, Avustralyalı ve Yeni Zelandalı askerler daha yeterli atış konumu almak için siperlerinden dışarı çıktıklarını, bağdaş kurduklarını görmekteyiz. İkinci hatta misyonlu askerlerin de ateş edebilmek için birinci çizgideki arkadaşlarına para teklif ettiğini Avustralya resmi tarihinden görmekteyiz” açıklamalarında bulundu.
Liman Von Sanders
‘TÜRK KITALARININ ÜZERİNE ATILAN KURŞUN SAYISI 948 BİN’
“Türk kıtaları görevlerini yerine getirmek için adeta mevte koşmuşlardı” diyen Dr. Sabah, aynı gece yalnızca Arıburnu’nda Türk kıtalarının üzerine atılan kurşun sayısının 948 bin olduğunu, ayrıyeten bin 500’e yakın top mermisi kullanıldığını kaydetti. Dr. Sabah, “Bu dehşet, 24 Mayıs’ta, Çanakkale Muharebeleri’nin birinci ve son ateşkesinde tüm çıplaklığıyla ortaya çıkmıştı. Yaklaşık 9 saat sürecek olan bu ateşkes esnasında siperler ortasında kalan Türk şehitleri toplanmıştı ve o günün görgü şahitlerinden biri de 2’nci Tümen’in 1’inci Alay’ına bağlı 3’üncü tabur doktoruydu” dedi.
‘HEPSİNİ DEFNETMİŞTİK’
Dr. Sabah, Yüzbaşı Mehmet Cemal’in verdiği raporda yer alan sözleri de paylaştı. Raporda, şu tabirler yer aldı: “Koku dayanılmazdı. Askerler kokudan ötürü iş yapmaktan çekinmekteydi. Kimi vakit nasihatle, kimi vakit da zorlukla şühedanın defnini gerçekleştirdim. Açılan geniş çukurlara şüheda defnettirildi. Taşınamayacak durumda olanlar ise oldukları yere defnedildi ve akşam ateşkes bittiğinde siperler ortasında rastgele bir şüheda kalmamıştı ve hepsini böylece defnetmiştik.”
‘BİRER TARİHİ VESİKA OLARAK GERİYE KALDI’
Dr. Sabah, tıpkı günün görgü şahitlerinden biri olan Yeni Zelandalı Tabip Yarbay Percy Fenwick’in ise “Türk ölüler o kadar sık yatmaktaydı ki onlara değmeden geçmek neredeyse imkansızdı. Koku ise dayanılmazdı” diyerek o gün yaşananları lisana getirdiğini belirtti. Dr. Sabah, “Günümüzden tam 110 yıl evvel Çanakkale Muharebeleri’nin birinci ve son ateşkesi böylece tamamlanmış oldu. Bu arşiv materyalleri de o günün ayrıntılarını ve dehşetini yansıtması açısından hayli değerli birer tarihi vesika olarak geriye kaldı” diye konuştu.
