Milliyet.com.tr ÖZEL – Böcek popülasyonlarını varsayım etmek, kıymetli ekosistem bilgilerini açığa çıkarabildiği için, tarih boyunca birçok uzman muhakkak böcek çeşitlerini saymaya ve hayat alanlarını haritalandırmaya çalışmıştır. Amaçları, bu canlıların neden kimi bölgelerde gelişirken başkalarında az sayıda bulunduğunu anlamaktı. Julius-Maximilians-Universität Würzburg’dan biyologlar Sabine Nooten ve Patrick Schultheiss, bu çalışmada dikkatlerini tabiatın en güçlü böceklerinden biri olan karıncalara odakladı.
Dünya genelinde yaklaşık 22 bin farklı karınca tipi biliniyor. Karıncaların başarısı, toplumsal yapılarına dayanıyor. Kolonilerde birtakım bireyler üremeyle ilgilenirken, öbürleri yavrulara bakmak, hasta karıncaları uygunlaştırmak yahut yiyecek toplamak üzere vazifelere odaklanıyor. Karınca kolonilerinde bir başkan bulunmuyor. Bunun yerine, kolektif hareket ve sürü zekasına güveniyorlar. Tıpkı insan beynindeki tek bir nöronun kendi başına pek bir şey yapamaması, fakat bir ortaya geldiklerinde inanılmaz bir güç oluşturmaları üzere, karınca kolonileri de misal bir prensiple işliyor.
Karınca kolonileri karmaşık tünel ağları inşa edebilir, bedenlerini köprü olarak kullanabilir ve mantar ya da yaprak biti üzere kaynakları “yetiştirebilir”. Hatta kimi karınca kolonileri, belli işbirlikçi sorun çözme vazifelerinde insanlardan daha âlâ performans gösterebiliyor.
Yapılan çalışmaya nazaran dünya üzerindeki karıncaların dağılımı ve çeşitliliği, karıncaların tropikal ve subtropikal iklimleri tercih ettiğini gösteriyor. Genelde ormanlardaki ağaçlarda bulunan yaprakların ortasında yuva yapıyorlar. Kurak bölgelerde ise açık yerde dolaşıyorlar. Bu ayrıntılar, ekologların sıcaklık, bitki örtüsü ve yağış üzere faktörlerin karınca popülasyonlarını nasıl etkileyebileceğini anlamalarına yardımcı oluyor.
Araştırma grubu, bilhassa global sıcaklıklar değişirken, karıncaların nerelerde geliştiğini etkileyen faktörler üzerine daha fazla çalışma yapılmasını umuyor. Karıncaların bu kadar büyük sayılara ulaşması hem olumlu hem de olumsuz sonuçlar doğurabilir. Besinleri geri dönüştürerek ekosistemlerin sağlıklı kalmasına yardımcı olabilen karıncalar, birtakım durumlarda mahallî biyoçeşitliliği artıracak biçimde bitkiler yahut başka böceklerle işbirliği yapabiliyor. Lakin karıncaların tüm etkileşimleri yararlı değildir. Birtakım bölgelerde, ateş karıncaları üzere istilacı cinsler yerli karınca tiplerine ziyan veriyor.
Karıncaların tesiri epeyce geniştir. Toprağı hareket ettirebilir, tohumları taşıyabilir ve yaşadıkları etrafın birçok tarafını değiştirebilirler. Bir hektarlık alandaki karıncalar yılda 13 tona kadar toprağı taşıyabilir. Bu da hareket besin döngüsünün devamlılığına katkı sağlıyor. Tohumlara olan düşkünlükleri sayesinde ise birtakım bitki tiplerinin ana bitkiden çok uzaklara yayılmasını sağlarlar.
Bilim insanları, dünya genelindeki karınca sayısını anlamanın gelecekteki muhafaza stratejilerine yol gösterebileceğini belirtiyor. Bu bilgi, ekolojik istikrarın korunması için özel dikkat gerektiren bölgeleri belirlemeye yardımcı olabilir. Bu böcekler, toprak taşımalarının yanı sıra, çürüyen organik unsurları parçalayarak toprak verimliliğini artırma üzere bedelli hizmetler de sunuyor. Ormanların tekrar canlanması çoklukla organik unsurun daima olarak karışmasından yarar sağlıyor. Karıncalar ise bu sürece değerli ölçüde katkıda bulunuyor. Bu çeşitli rolleri, boyutlarına kıyasla çok büyük bir ekolojik güce sahip oldukları manasına geliyor.
Dünya üzerindeki karıncaları sayma vakti gelmişti
Nooten ve Schultheiss liderliğindeki bir küme bilim insanı, yerde ve ağaçlarda yaşayan karıncalar üzerine yapılmış 489 küçük ölçekli çalışmadan elde edilen dataları tahlil ederek, global karınca popülasyonuna dair kapsamlı bir data tabanı oluşturdu. Bu yaklaşım, karıncaların hangi bölgelerde geliştiğine ve sayılarına dair sistematik bir genel bakış sundu. Sayıları hesapladıklarında ise epeyce dikkat cazip bir sonuçla karşılaştılar.
Nooten, “Tahminlerimize nazaran, global karınca popülasyonu 20 x 10 üzeri 15, yani 20 katrilyon. Bu, 15 sıfırlı bir 20 demek. Bunu kavramak sahiden çok zor” formunda açıklıyor.
Bu böceklerin toplam kütlesi de epey şaşırtıcı
Schultheiss’a nazaran karıncaların toplam biyokütlesi yırtıcı kuşların ve memelilerin toplam biyokütlesini aşıyor ve insanlığın biyokütlesinin yaklaşık yüzde 20’sine denk geliyor. Bu da karıncaların ekosistemlerde ne kadar kıymetli bir rol oynadığını gösteren çarpıcı bir bulgu. İklimler değiştikçe karıncaların hayat alanlarını nasıl değiştireceği merak konusu oluyor. Bu araştırma, karınca popülasyonlarına dair nicel bir genel bakış sunan birinci büyük ölçekli teşebbüstür ve potansiyel zorluklarla ilgili birçok karşılıksız soruya işaret ediyor.
Karıncalar kıtalar boyunca yaygın olsa da, değişen habitat yapıları ve iklim, daha az ahenk sağlayabilen çeşitler üzerinde baskı oluşturabilir. Kimi bölgelerde beşerler karıncaları ziyanlı olarak görse de, bu böcekler istikrarda tutulduklarında birçok yarar sağlıyor. Örneğin, açtıkları tüneller toprağın suyu emmesine yardımcı olabilir. Ayrıyeten çeşitli hayvanlar için av kaynağı oluşturarak besin zincirinde kıymetli bir rol oynar. Problemler genelde istilacı karınca cinsleri yeni ömür alanlarına girdiğinde ve kendilerine karşı savunmasız olan yerli cinsleri yok ettiğinde ortaya çıkıyor. Örneğin, ateş karıncaları tüm bir ekosistemi alt üst edebilir.
Peki, öğrenecek öbür ne kaldı?
Araştırmacılar, çok sıcaklıkların karıncaların hareketlerini nasıl etkileyebileceği üzere eğilimleri tahlil etmek için usuller geliştirmeye istekli. Global ve uzun vadeli izleme bilgileri, farklı karınca tiplerinin kuraklık, kasırga yahut değişen mevsimler üzere olaylarla nasıl başa çıktığını ortaya çıkarabilir. Ayrıyeten tarım yerlerinin karınca varlığını vakit içinde nasıl değiştirdiğini araştırmak da ilgi cazibeli bir mevzu.
Ekip, gelecekte bu böceklerle ilgili bilgi toplama ve tahlil etme prosedürlerinin geliştirilmesinin değerini vurguluyor. Uzmanlar, daha evvel araştırılmış ekosistemleri tekrar ziyaret ederek, karıncaların yeni bölgelere yerleşip yerleşmediğini yahut eski bölgeleri terk edip etmediğini öğrenebilir. Bu çeşit odaklanmış çalışmalar, çiftçileri ziyanlı karınca denetimi konusunda bilgilendirebilir, istilacı çeşitlerin tehdit ettiği bölgeleri belirleyebilir ve habitat onarımıyla ilgili kararlara rehberlik edebilir.
Bütün bunların değeri ne?
Karıncalar, genelde insanların aklına gelmeyen canlılar ortasında yer alıyor, lakin etraflarını şekillendirmede çok büyük bir role sahip. Ömür alanlarını değiştirme, kaynakları yine dağıtma ve mahallî biyoçeşitliliği etkileme yetenekleri, bu bahiste daha fazla araştırmaya muhtaçlık olduğunu gösteriyor.
Farklı karınca çeşitlerinin ekseriyetle özel vazifeleri vardır. Örneğin kimileri yaprak bitlerine bakarken, kimileri öteki canlıların takip edebileceği feromon izleri bırakıyor. Karınca sayıları hakkında bilgi edinmek, bu tesirleri ortaya çıkararak hassas ekosistemlerde istikrarın nasıl korunacağına dair ipuçları sunuyor. Bunun yanında ekosistemlerimizi sağlıklı tutan ne kadar çok görünmeyen faktör olduğunu düşünmemizi sağlıyor. Karıncalar küçük olmalarına karşın, aksi takdirde birçok öteki organizmanın üstlenmesi gereken sorumlulukları yerine getirebiliyor.
Bilim insanları bu böcekleri inceleyerek, ekosistemlerin esnekliği, ahenk yetenekleri ve her şeyi bir ortada tutan karmaşık hayat ağı hakkında pahalı bilgiler ediniyor. Genelde göz arkası edilen karıncalar, doğal dünya hakkındaki tartışmalarımızda değerli bir yer hak ediyor. Ortamları şekillendiren ve tohumların yayılmasına yardımcı olan karıncalar, çoğumuzun hayal ettiğinden çok daha kalabalık.
İster toplumsal karmaşıklıklarıyla hayranlık uyandırsınlar, ister potansiyel riskleri nedeniyle denetim altında tutulmaları gereksin, bu böcekler en küçük canlıların bile büyük ölçekli süreçleri nasıl etkileyebileceğini gösteren kıymetli bir örnek.
