İsrail’in 13 Haziran’da İran’ın farklı kentlerindeki nükleer tesisler başta olmak üzere ordunun üst komuta kademesini de gaye olan geniş çaplı ataklar düzenlemesiyle başlayan ve Tahran idaresinin füze ve dronelerle misilleme yaptığı çatışmanın 3. gününe girildi.
Uluslararası Güç Ajansı’ndan dün yapılan açıklamada petrol piyasalarında tedarikin uygun düzeylerde olduğuna işaret edilirken, Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü’nden (OPEC) de mevcut arz ve piyasa şartlarında fevkalâde tedbirler alınmasını gerektirecek bir durum olmadığı, piyasanın istikrarlı olduğu açıklaması geldi.
“ÇATIŞMAYI TIRMANDIRMAK İRAN’IN ÇIKARINA DEĞİL”
Uzmanlar, kelam konusu çatışmanın Hürmüz Boğazı’nda petrol ve gaz nakliyatında mümkün bir aksamayı tetikleyecek düzeye ulaşmayacağını ve global doğal gaz piyasasına tesirinin hudutlu olacağını belirtiyor.
Erste Investment Petrol ve Gaz Analisti Tamas Pletser, AA muhabirine yaptığı açıklamada, İran’ın daha çok petrol üreticisi olarak değer taşıdığını belirterek, “Şu anda günde biraz fazla olmak üzere 3 milyon varil ham petrol üretiyor. Global ham petrol piyasasına tesiri ise bu çatışmanın ne kadar süreceğine, ABD’nin İran ham petrolüne yönelik hangi yaptırımları uygulayabileceğine, misilleme olarak İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki geçişleri kapatıp kapatamayacağına ya da sınırlayıp sınırlayamayacağına bağlı.” tabirlerini kullandı.
İran’ın Hürmüz Boğazı kartını öne sürmeyeceğine işaret eden Pletser, “Çatışmanın kısa süreceğine inanıyorum zira İran’ın tansiyonu artırmada bir çıkarı bulunmuyor. Bu da Hürmüz Boğazı’na dokunmayacakları manasına geliyor. İran nükleer programından vazgeçmeye yanaşmadığı sürece ek yaptırımlar mümkün görünüyor. Tahminimce petrol fiyatı 2-3 hafta boyunca yüksek düzeylerde kalabilir, akabinde varil başına 70 doların altına düşebilir.” diye konuştu.
Pletser, Hürmüz Boğazı’nın global sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) nakliyatı açısından değerli bir güzergah olduğuna dikkati çekerek, “Katar gazı da Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Şayet İran bu geçişi engellerse, bu durum global gaz fiyatlarını üst çekebilir. Lakin bu türlü bir senaryonun gerçekleşme ihtimalini düşük görüyorum.” değerlendirmesinde bulundu.
RIE Güç Jeopolitiği ve Piyasaları Araştırma Vazifelisi Francesco Sassi de İran’daki meselelerin global doğal gaz piyasalarında büyük tesirlere sebep olmasının pek muhtemel görünmediğini söyledi.
Sassi, “Küresel tesirlerin ortaya çıkması daha çok Hürmüz Boğazı’ndaki sıkıntılardan ya da çatışmanın öbür bölgesel aktörlere yayılması ve bunun Katar, Irak yahut birebir biçimde İsrail’den yapılan tedariki direkt ya da dolaylı olarak etkilemesi durumunda mümkün olabilir.” sözlerini kullandı.
HÜRMÜZ BOĞAZI GLOBAL GÜÇ AKIŞINDA ÖNEMLİ ROL ÜSTLENİYOR
Dünyanın en hassas güç yollarından biri olan Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ndeki petrol ve LNG üretim merkezlerini Umman Denizi üzerinden milletlerarası piyasalara bağlayarak global güç akışında önemli rol üstleniyor.
Orta Doğu menşeli ham petrol ve kondensatın günlük 17 ila 20 milyon varillik kısmı bu dar su yolunu kullanarak dünya pazarlarına taşınırken, Hürmüz Boğazı böylelikle global petrol ticaretinin yaklaşık üçte birinin gerçekleştiği kilit bir geçit pozisyonuna geliyor.
Bu akışın yaklaşık yüzde 70’i Asya ülkelerine yöneliyor ve başta Çin, Japonya, Hindistan ve Güney Kore olmak üzere, Singapur, Tayland, Pakistan ve Filipinler üzere ülkeler de bu çizgiden gerçekleşen tedarike en fazla bağımlı olan bölgeler ortasında yer alıyor.
Benzer biçimde, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nden çıkan LNG’nin neredeyse tamamı yeniden Hürmüz üzerinden sevk edilirken, bu da kelam konusu boğazı global LNG ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği bir merkez haline getiriyor ve Avrupa da bu sevkiyatın değerli bir müşterisi olarak öne çıkıyor.
Hürmüz Boğazı’ndan yapılacak geçişlerde muhtemel bir aksamanın, global petrol ve LNG fiyatlarını üst taraflı destekleyeceği öngörülüyor.
HÜRMÜZ BOĞAZI EN SON 1984’TE KAPATILDI
Enerji bilgi tahlil firması Kpler’in bilgilerine nazaran, 2024 başından bu yana deniz yoluyla ticareti yapılan petrolün yüzde 34’ü Hürmüz Boğazı’ndan geçti. En son 1984’te İran-Irak Savaşı sırasında yaşanan ve “Tanker Savaşı” olarak bilinen devirde fiilen kapanan boğaz, global gaz ve petrol sevkiyatı için kritik bir darboğaz pozisyonunda bulunuyor.
Ancak deniz trafiği izleme platformu MarineTraffic datalarına nazaran, bölgedeki ticari gemi hareketlerinde şu ana kadar kayda paha bir değişim yaşanmadı. Bilgilere nazaran, Hürmüz Boğazı etrafında şu anda 1948 ticari gemi bulunuyor. Son 24 saat içinde 97 gemi bölgeye giriş yaparken, 85 gemi çıkış yaptı. Birebir devirde 17 tanker giriş, 17 tanker çıkış yaptı ve bölgede toplam 116 tanker seyrediyor.
