Birleşmiş Milletler Besin ve Tarım Örgütü (FAO) tarafından ‘Dünya Süt Günü’ olarak kabul edilen 1 Haziran tarihi, her yıl sütün global bir besin olarak değerini kabul etmek, süt dalı ile ilgili hususlara dikkat çekmek için kutlanıyor. Dünyada 1 milyar insanın geçimine tesir eden süt kesimi, dünya ticaretinde ve insan beslenmesinde önemli bir yere sahip. Dünya nüfusunun yüzde 80’inden fazlası tertipli olarak süt ve süt eseri tükettiği öngörülüyor. Yıllık olarak 21-23 milyon ton ortasında üretimi olan Türkiye, dünyanın da değerli üreticileri ortasında bulunuyor.
Üretim artıyor ama…
Türkiye’de geçen yıl üretilen çiğ süt ölçüsü yıllık bazda yüzde 4.7 artarak 22 milyon 487 bin 757 ton oldu. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2024 yılına ait çiğ süt üretim istatistiklerine nazaran, bir evvelki yıla nazaran inek sütü üretimi yüzde 5.4, manda sütü üretimi yüzde 35.1 artarken koyun sütü üretimi yüzde 2.9 ve keçi sütü üretimi yüzde 11.2 azaldı. Geçen yıl çiğ süt üretiminin yüzde 93.6’sını inek sütü, yüzde 4’ünü koyun sütü, yüzde 2.1’ini keçi sütü ve yüzde 0.3’ünü manda sütü oluşturdu.
Hayvancılıkta artan maliyetler ve endüstride düşük kalan çiğ süt fiyatı nedeniyle son yıllarda dal, süt üreticisinin üretimden çekilme kaygılarıyla karşı karşıya. Buna karşılık üreticinin talepleri ve devletin yeni model arayışları var.
Süt üretiminin son derece stratejik ve ulusal sorun olarak görülerek üretimi artıracak önlemlerin alınması gereğine işaret eden üreticiler, öncelikle şu beklentileri sıralıyor:
* Yetiştiriciye, maliyetleri karşılayacak çiğ süt fiyatı ve takviyesi verilmeli.
* 1 kilo süt ile 1.5 kilo yem fiyatı denk gelmeli (süt/yem paritesinin 1.5 olmalı).
* Bilhassa ünite maliyetlerin yüzde 60-70’ini oluşturan yemde fiyatlar makul düzeyde tutulmalı.
* Ulusal Süt Konseyince yetiştiricileri tatmin edecek bir çiğ süt tavsiye fiyatı verilmeli.
* Kişi başı süt tüketimi 40 litre düzeyinden Avrupa tüketimi olan 65 litreye çıkarmak için çalışmalar yapılmalı.
‘Üreticiye makul fiyat sağlanmalı’
Türkiye Damızlık Koyun ve Keçi Yetiştiricileri Birliği (TÜDKİYEB) Genel Lideri Nihat Çelik, koyun ve keçi sütünün daha fazla tüketilmesinin dala olumlu yansıyacağını belirterek, “Süt üreticileri üretimi devam ettiremediği vakit dişi hayvanları kısma götürmek zorunda kalıyor” dedi. Çelik, “1 Haziran Dünya Süt Günü” hasebiyle ülkede süt tüketimi ve üretimine ait değerlendirmede bulundu.
Türkiye’de süt tüketiminin Avrupa Birliği ülkelerine nazaran düşük olduğunu belirten Çelik, “Temel besin kaynağı olan süt tüketiminin artırılması gerekiyor. Ülkemizde süt tüketimini artıracak programlar yapılmalı. Sütün ne kadar gerekli olduğu, yararları, bilhassa çocukluk devrindeki gelişimde süt ve süt eserlerinin kıymeti anlatılarak tüketiminin artırılması teşvik edilmelidir” değerlendirmesinde bulundu. Süt üretimi ve tüketiminin artırılması gerektiğini vurgulayan Çelik, üretimin sürdürülebilirliğinin, üreticinin sütünü makul fiyattan satmasına bağlı olduğunu söyledi.
Öte yandan, koyun ve keçi sütü üretimin son 5 yılda dalgalı bir seyir izlediğine işaret eden Çelik, geçen sene hem koyun hem de keçi sütü üretiminde bir evvelki yıla nazaran düşüş yaşandığını anımsattı. Çelik, kelam konusu devirde keçi sütü üretiminin yüzde 11.2 düşerek 482 bin 247 ton, koyun sütü üretimi de yüzde 2.9 gerileyerek 906 bin 945 ton olarak hesaplandığını aktardı.
